مصاحبه با دکتر احمد سلسبیلی، بنیان‌گذار شرکت سبز پالایش ساتراپ

تاریخ : ۱۷ تیر ۱۳۹۸

تعداد بازدید : ۸۳۸

0 امتیاز از 0 رای
نسخه چاپی
موضوعات :

تیم سبز پالایش ساتراپ در ابتدا با ایده تولید کود سبز فسفاته با خلوص بالا با کمترین قیمت و البته به صورت پایدار از طریق تصفیه پساب‌های صنعتی، خانگی و دامپروری شکل گرفت. ایده اصلی طرح مربوط به طرح رساله دکتری بنیانگذار تیم، آقای دکتر احمد سلسبیلی می‌باشد.

1. لطفاً برای آشنایی خوانندگان، خودتان و اعضاء شرکت را به همراه سوابق تحصیلی معرفی بفرمائید.

سلام. بنده احمد سلسبیلی، بنیان‌گذار شرکت سبز پالایش ساتراپ و دارای مدرک کارشناسی عمران، کارشناسی ارشد و دکترای مهندسی محیط زیست گرایش تصفیه پساب هستم. سرکار خانم شیدا مرسلی دارای مدرک کارشناسی مهندسی شیمی و کارشناسی ارشد مهندسی شیمی گرایش طراحی فرآیند هستند. سرکار خانم صدیقه مسعودی نیز دارای کارشناسی ارشد بیوتکنولوژی هستند. جناب دکتر علی جلالوند دارای دکتری کشاورزی و متخصص کود و سم. آقای مهدی سپهر کارشناسی مهندسی شیمی و جناب دکتر جعفر پناه که مدیریت و بازرگانی مجموعه را به عهده دارند.

 

 

2. کمی راجع به حوزه‌ای که شرکت شما در آن فعالیت می‌کند و محصولاتی که تولید می‌کنید توضیح دهید.

ما در سال 1397 همکاری خودمان را با بنیاد ملی نخبگان آغاز کردیم و یک دوره سه ماهه آموزش مارکتینگ، بازاریابی و... را گذراندیم. سپس در اولین فراخوان نوپاهای فناوری‌های همگرا که توسط مرکز راهبردی فناوری‌های همگرا برگزار می‌شد شرکت کردیم و آنجا توانستیم جز 20 استارت‌اپ برتر انتخاب شویم. بعد از آن در دوره پیش‌شتابدهی مرکز راهبردی فناوری‌های همگرا که به مدت 12 جلسه تشکیل شد حضور پیدا کردیم و سپس فعالیت در حوزه تصفیه پساب را آغاز کردیم. کار تخصصی ما تصفیه پساب و بازیافت مواد مغذی موجود در پساب مثل نیتروژن و از همه مهم‌تر فسفر به شکل کود است. تولید فسفر اهمیت زیادی دارد. علاوه بر اینکه معادن تولیدکننده آن رو به اتمام است، به صورت همزمان میزان مصرف آن در حال افزایش است. این افزایش میزان مصرف فسفر ناشی از افزایش میزان مصرف کالری بشر است که بالطبع ایجاب می‌کند از زمین‌های کشاورزی محصولات بیشتری استحصال کند و در نهایت افزایش میزان مصرف کودهای کشاورزی را به همراه داشته است. از طرفی چون 90 درصد فسفر استخراج‌شده از معادن در صنایع تولید کود استفاده می‌شود، طبیعتاً ما شاهد روند رو به رشد مصرف فسفر در جهان هستیم که باعث شده است ما تمرکز ویژه‌ای بر بازیافت این عنصر از پساب داشته باشیم.

علاوه بر این، ورود فسفر به رودخانه‌ها و دریاچه‌ها می‌تواند صدمات جبران ناپذیری را به همراه داشته باشد. مثلاً فسفر با حاصلخیز کردن محیط، باعث رشد شدید جلبک‌ها می‌شود. افزایش رشد جلبک‌ها در یک محیط آبی باعث کاهش اکسیژن آب و برهم خوردن تعادل اکوسیستم در آن منطقه و مرگ آبزیانی همچون ماهی‌ها و ایجاد محیط گندابی می‌شود. برای همین ما به دنبال این هستیم که پساب را از طریق بازیافت مواد مغذی تصفیه کنیم. به عبارت صحیح‌تر حذف و بازیافت این مواد.

در واقع محصول شرکت ما به این صورت است که وقتی پساب را تصفیه می‌کند، مواد مغذی پساب به صورت یک کود فسفاته و با قیمت مناسب استخراج می‌شود. علاوه بر فروش عمده این کود، شرکت ما در زمینه تولید موادی با ارزش افزوده بیشتر از محصول اولیه نیز فعالیت دارد.

 

3. آیا استحصال مواد مغذی از پساب فاضلاب در دنیا و ایران سابقه دارد؟

به این صورت که از پساب فسفر استخراج کنند خیر. الان سیستم‌ تصفیه‌خانه‌ها به این صورت است که مواد مغذی پساب را در داخل لجن تصفیه خانه به دام می‌اندازند و این لجن را به محیط خارج از تصفیه خانه منتقل می‌کنند که علاوه بر امکان راه‌یابی دوباره این فسفر به محیط زیست، هیچ گونه بازیافت و استخراج فسفری صورت نمی‌پذیرد. هرچند، گاهی از این لجن در مزارع به عنوان کود استفاده می‌شود ولی به دلیل وجود مواد نامناسبی که علاوه بر فسفر به همراه دارد گزینه مناسبی برای استفاده نیست. در شرکت ما فسفر این لجن خالص‌سازی شده و به صورت کود به تولید می‌رسد و لجن باقی‌مانده می‌تواند به مزارع ورمی‌کمپوست فرستاده شود تا مورد استفاده قرار گیرد.

 

4. پساب‌های مورد استفاده شما از چه نوعی هستند؟ خانگی، صنعتی و...؟

هر نوع پسابی که حداقل‌هایی از مواد مغذی‌ای را که ما به دنبال آن هستیم دارا باشد این قابلیت را دارد تا از آن استفاده کنیم. البته طرح مشابهی به صورت پایلوت در برخی از کشورها اجرا شده است. به این صورت که در ساختمان‌های چند طبقه با جداسازی ادرار از مدفوع و انتقال آن به زیرزمین ساختمان توسط سیستمی مشابه، تصفیه انجام می‌شود و قبل از ورود پساب به سیستم فاضلاب شهری به تولید محصول با قابلیت فروش و سودآوری رسیده‌اند.

 

5. تمرکز شما فعلا بر روی کدام نوع پساب است؟

بعضی از صنایع مانند تصفیه‌خانه‌ها حجم پساب بالایی دارند ولی مواد فرعی زیادی به همراه دارند یا غلظت ماده‌ای که ما به دنبال آن هستیم کم است ولی به دلیل حجم زیاد پساب از نظر اقتصادی به صرفه هستند. در مقابل بعضی از انواع صنایع حجم پساب کمتری دارند ولی غلظت ماده مورد نظر در آن‌ها زیاد است. ضمن اینکه فاقد یون‌های مزاحم هستند، مثل دامداری‌ها یا شهرک‌های صنعتی. همچنین طراحی پکیج تصفیه برای این دست از صنایع به دلیل کمتر بودن حجم پساب و کوچک بودن سیستم طراحی‌شده هزینه ساخت کمتری دارد. بر همین اساس ما فعلاً روی پساب دامداری‌ها تمرکز کرده‌ایم.

 

6. کمی راجع به بیوراکتور طراحی‌شده در شرکت توضیح بفرمائید.

در واقع یک واحد (یونیت) داریم که قابلیت اتصال و ضمیمه‌شدن به همه پکیج‌های موجود را دارد. هرچند در انواع مختلف؛ تقدم و تأخر اجزاء، سایزبندی و... متفاوت است و میزان ورودی پساب و نوع خروجی مورد انتظار از سیستم (مانند آب شرب، کشاورزی یا استاندارد محیط زیست) تعیین‌کننده این جزئیات است.

 

7. آیا این واحد مشابه خارجی هم داشته؟ مزیت‌های نمونه شما در چیست؟

بله. در حال حاضر سه یا چهار کشور وجود دارد که در این زمینه صاحب فناوری هستند. مثل یک شرکت کانادایی که به عنوان مبدع این طرح شناخته می‌شود و میزان فروش خوبی تا به حال داشته است ولی در مقایسه با نمونه تولید شده در شرکت ما از قیمت بالایی برخوردار است. چیزی در حدود چهار یا پنج برابر.

 

8. آیا تا به حال فروش نیز داشته‌اید؟

مشتری بالقوه وجود دارد ولی در حال حاضر در پی جذب سرمایه برای تولید این پکیج‌ها در مقیاس صنعتی هستیم. علاوه بر آن در حال جذاب‌ترکردن این محصول برای واحدهای دامداری هستیم. ظاهراً از امسال واحدهای دامداری ملزم به تصفیه پساب تولیدی‌شان هستند و همین مسئله بازار وسیعی را برای این محصول فراهم خواهد آورد.

علاوه بر همه این‌ها حجم پساب تولیدی در ایران بسیار زیاد است، اگر اشتباه نکنم چیزی در حدود 32 میلیارد متر مکعب در سال که نیمی از این مقدار بدون هیچگونه تصفیه‌ای رها می‌شود. خود این حجم از پساب، بازار بسیار وسیعی را برای این محصول به وجود آورده است. برنامه‌ریزی برای تصفیه این حجم از پساب می‌تواند به عنوان یک پروژه ملی قلمداد شود.

علاوه بر همه این موارد، فقیر بودن خاک‌های کشور از نظر وجود فسفر، ایران را به یکی از واردکننده‌های عمده کودهای فسفاته (فکر کنم 750 هزار تن در سال) تبدیل کرده است که بازار متصور برای این محصول را دوچندان می‌کند. طبق محاسبات ما با تعداد 5 یا 6 عدد از این پکیج‌ها در واحدهای دامداری می‌توان بیش از 100 تن کود در سال استحصال کرد که با فراوری کود حاصل از این پکیج به محصولات متنوع‌تر و با ارزش‌افزوده بالاتر می‌توان تا 5 الی6 برابر از نظر حجمی و شاید تا 7 الی 8 برابر، درآمد ارزی حاصل را افزایش داد.

 

9. ایده تأسیس شرکت از چه زمانی در ذهن شما شکل گرفت.

سال 90 که درگیر انتخاب تز دکتری خود بودم، مقاله‌ای مطالعه کردم که از مبدع و پایه‌گذار این طرح منتشر شده بود و باعث شد توجه من به این موضوع جلب شود. در نهایت، موضوع را به عنوان تز دکتری انتخاب کردم. البته در تز دکتری روی جنبه‌های دیگر این مسئله از جمله بهینه‌سازی و افزایش کیفیت کار کردم. به تدریج این طرح را پیگیری کردم و در ابتدا یک راکتور کوچک چهار لیتری ساختیم و پس از حصول نتیجه، کار ادامه پیدا کرد. طرح به بنیاد ملی نخبگان ارائه شد و در آنجا توانست حمایت بنیاد ملی نخبگان را جذب کند و سپس وارد پارک علم و فناوری پردیس شدم و تا این مرحله به پیش رفتیم.

 

10. چرا بر خلاف اکثر فارغ التحصیلان که به فکر مهاجرت یا تصاحب شغل دولتی هستند به سمت تولید ثروت از علم حرکت کردید؟

من همه این راه‌ها را تجربه کرده‌ام و مشاهده کردم که انتهای مهاجرت به چه جایگاهی خواهم رسید. هلند، آمریکا، سوئد و... را مشاهده کردم و این مدل از زندگی برای من راضی‌کننده نبود. چون در بهترین حالت فقط از نظر اقتصادی موفق خواهید بود ولی برای من جنبه‌های دیگری نیز اهمیت داشت.

در مورد کار دولتی نیز در دانشگاه تدریس داشته‌ام ولی افق کار دولتی و تدریس محدود و به قول معروف یک آب باریکه در زندگی شما خواهد بود و برای من راضی‌کننده نبود. علاقه‌مندم که بتوانم با ارگان‌های دولتی نه به عنوان کارمند بلکه به عنوان همکار ارتباط داشته باشم.

 

11. برای فعالیت در حوزه اقتصاد دانش‌بنیان علاوه بر ایده و توان علمی به چه مهارت‌های دیگری نیاز است؟

یکی از اساتید به ما توصیه می‌کرد در فرایند دانش‌آموزی و دانشجویی مانند دوربین عکاسی همه آنچه را با آن مواجه می‌شوید ثبت کنید. شاید برخی از این اندوخته‌ها دیرتر و برخی زودتر به کار شما بیاید. من همیشه این نکته را مد نظر داشتم و می‌دانستم ممکن است خیلی از مواردی که الان می‌آموزم بلافاصله مورد استفاده من قرار نگیرد ولی شاید چند سال دیگر بتوانم از آن‌ها استفاده کنم. برخی از فعالیت‌ها مثل زبان انگلیسی یا سخنوری نیز از این دست هستند.

این‌که فرد بتواند خود را بیان کند و در جمع تعامل برقرار کند مهم است. در هر جمعی هر یک از افراد در یک حیطه و عرصه مهارت دارد، برخی از نظر علمی توانمند هستند و برخی در کار عملی و تجربه. تجربه نیز در بسیاری از موارد راه‌گشاست.

 

12. چگونه به این نتیجه رسیدید که طرح شما ارزش اقتصادی دارد؟

با توجه به محاسبات اولیه توسط بنیان‌گذاران و حتی بنیاد ملی نخبگان روی کاغذ طرح ما سودآور بود و بر همین اساس تصمیم گرفتیم به عرصه صنعتی ورود پیدا کنیم. علاوه بر این، بازخوردهایی که افراد مختلف پس از شنیدن جزئیات پروژه به ما می‌دادند بسیار امیدوار کننده بود. همچنین با توجه به مزیت‌های رقابتی ما از جمله این که رقبای ما در صنعت تصفیه پساب، محصولاتی می‌فروشند که صرفاً برای تصفیه پساب است، این در حالی است که ما علاوه بر تصفیه پساب و امکان بازگرداندن مجدد آب مصرف‌شده به چرخه مصرف، امکان تولید کود استروایت هم داریم که قابلیت مصرف در زمین‌های پایین‌دستی خود تولیدکننده کود یا حتی فروش آن وجود دارد. این به معنای توجیه اقتصادی برای خریدار محصولات ماست.

 

13. آیا تا به حال با سرمایه‌گذاران برای تأمین مالی پروژه مذاکره داشته‌اید؟

بله. اما به دلایلی از جمله خواسته‌های بیش از حد سرمایه‌گذاران در ازای مبلغی که پرداخت می‌کردند منصرف شدیم. گذشته از این موضوعات حس می‌کنیم در مراحل اولیه به نظر نمی‌رسد لزومی به دادن قسمت اعظمی از سهام به سرمایه‌گذار باشد.

 

14. چه مدت زمان برای تولید MVP (کمینه محصول پذیرفتنی) صرف کردید ؟

حدوداً سه ماه.

 

15. طی مراحل ساخت اولین محصول خود با چه مشکلاتی رو به رو بودید؟

با مشکلات متعددی مواجه بودیم. به طور مثال، نمونه ساخته‌شده توسط کارگاهی که وظیفه ساخت محصول را بر عهده داشت با نمونه مورد نظر ما تفاوت فاحشی داشت و متاسفانه وقت زیادی از ما در این حین گرفته شد. یکی دیگر از مشکلات مهمی که گریبان‌گیر ما بود عدم وجود قطعات مورد نظر ما برای ساخت راکتور بود، به گونه‌ای که بخش زیادی از قطعات را مجبور بودیم توسط مسافران از کشورهای مختلف تهیه کنیم و متاسفانه در حال حاضر هم این مشکل وجود دارد. قصد داریم برای رفع این مشکل در آینده این قطعات را خودمان تولید کنیم. همچنین قیمت بالای مواد اولیه یکی دیگر از مشکلات ما بود که درصدد رفع این مشکل از طریق استفاده از منابع متنوع و ارزان‌قیمت هستیم.

 

16. در طی مراحل ساخت محصول خود از نظر نیروی انسانی با چه مشکلاتی رو به رو بودید؟

مشکل اصلی ما در این زمینه پیدا کردن فردی متعهد و وفادار و در عین حال دارای حداقل دانش فنی لازم بود. به طور مثال، افراد زیادی به ما مراجعه می‌کردند امّا بعد از مدتی به دلایلی از جمله این که دانش کافی را نداشتند و یا زمان کافی را به فعالیت‌ها اختصاص نمی‌داند از مجموعه خارج می‌شدند.

 

17. چه مشکلاتی برای فروش محصولات خود داشتید؟ و چه راهکاری را برای رفع این مشکلات اندیشیده‌اید؟

مشکل اصلی ما نبود شناخت و آگاهی مشتریان بالقوه‌مان از جمله کشاورزان و باغداران از محصولات ماست. به طور مثال کود استروایت سه برابر کودهای سوپر فسفات موجود در بازار فسفات دارد. علاوه بر این‌که یک کود کامل به حساب می‌آید دارای مواد دیگری همچون آمونیوم، منیزیم و... نیز هست.  نزدیک به نیمی از کودهای اوره موجود در بازار که پرفروش‌ترین کودها در ایران هستند به دلایلی از جمله تبخیر و... هرگز به گیاه نمی‌رسد و هدر می‌رود، در حالی کود تولیدشده در شرکت ما به دلیل آهسته‌رهش بودن میزان جذب موثر بالاتری نسبت به سایر کودها دارد. به طور کلی عدم دانش عمومی نسبت به مزایای راکتور تصفیه پساب و کودهای استروایت مشکل اصلی ما است.

 

18. آیا برنامه‌ای برای صادرات محصولات خود دارید؟

با توجه به این که به طور کلی خاک خاورمیانه از نظر فسفات فقیر است بیشتر تمرکزمان برای صادرات روی کودهای استروایت است. امیدواریم در آینده نزدیک بتوانیم به کشورهای همجوار صادرات داشته باشیم.

 

19. در زمینه ثبت مالکیت معنوی اقدامی کرده اید؟

بله. به دنبال این هستیم که به کمک کانون پتنت ایران طرح خود را  Us patentکنیم که با توجه به پیچیدگی مراحل در حال انجام اقداماتی هستیم.

 

20. آیا اقدامی برای تبدیل شرکت خود به یک شرکت دانش‌بنیان کرده اید؟

بله در حال انجام اقداماتی هستیم. شرکت‌های دانش بنیان مزایای زیادی دارند از جمله دریافت وام، معافیت‌های مالیاتی و همچنین فرصت‌هایی که برای حضور این شرکت‌ها در رویدادهای مهم فراهم می‌شود.

 

21.   با توجه به سابقه جنابعالی و بازگشت به کشور و تأسیس شرکت آیا می‌توان امید این را داشت که با رشد این قبیل کارها افراد بیشتری از نخبگان روند مهاجرت معکوس به کشور را طی کنند؟

باید به این نکته توجه داشت که در مهاجرت افراد فاکتورهای بسیاری دخیل است. از جمله موضوعات اقتصادی، اجتماعی و... امّا به طور کلی می‌توان گفت برای افرادی که جنبه اقتصادی عامل اصلی مهاجرت آن‌ها است بدون شک این اقدامات گام‎های خوبی برای مهاجرت معکوس است.

 

22.  آیا شرکت در دوره پیش‌شتابدهی فراخوان نوپاهای فناوری‌های همگرا برای شما مؤثر بوده است؟

دوره پیش‌شتابدهی یک رویداد بسیار خوب بود که در آن توانستیم با مشتری‌هایی که در ذهن خودمان به عنوان مشتری اصلی کار خودمان انتخاب کردیم ارتباط بگیریم و درک درستی از مشتری و بازار محصول خودمان داشته باشیم. در کنار این موضوع نقاط ضعف و قوت کار خودمان را به خوبی شناختیم که در طی 12 هفته‌ای که دوره در حال برگزاری بود تلاش کردیم تا آن‌ها را برطرف کنیم.

یکی از بزرگترین ویژگی‌های این دوره دعوت از شرکت‌های پیشرو و موفق بود که فضای خوبی را برای تبادل تجربیات به وجود آورد. در کنار این موضوع حضور مراکز زیر مجموعه معاونت علمی که می‌توانند خدمات خوبی را به کسب و کارهای نوپا ارائه دهند باعث شد شناخت ما از این انواع حمایت‌های معاونت بیشتر شود.

نظر شما